محیط زیست

آب شرب سالم

 آب شرب سالم

 فهرست                                                                           

1 )خلاصه

2 )مقدمه

3 )كيفيت آب شرب

                                        كيفيت فيزيكي وظاهر ي

                                       كيفيت شيميائي

                                       كيفيت باكتريولوژيك

4 )بيماريهاي قابل انتقال از طريق آب

                                                      كلرآ

                                                      تب تيفو ئيدوتب پاراتيفوئيد(حصبه وشبه حصبه )

                                                      ديسانتري ، اسهال و ناراحتيهاي معدي وروده اي

                                                       ژيارديازيس

                                                      آميبيازيس

                                                      گاستروآنتريت

                                                      كريپتوسپوريديوم

                                                      عفونتهاي ويروسي

5 )علل شيوع بيماريهاي مرتبط با آب

6 )روشهاي پيشگيري موثر از شيوع بيماريهاي مرتبط باآب

7)منابع آب و اولويت بندي آنها

8)روشهاي ضدعفوني آب شرب

                                                     كلرزني

                                                      استفاده از اشعه اولتراويوله

                                                      جوشاندن

                                                       ید زنی و              ازن زني

 

 آب شرب سالم

 مقدمه:

آب جزئي از محيط زيست است كه كيفيت آن تحت تاثير سلامتي محيط زيست مي باشد واز طرفي ارتقاءبهداشت محيط هم رابطه مستقيم با كميت وكيفيت آب دارد.

يك منبع آب سالم بايد بتواند ،آب سالم وبه اندازه كافي براي جامعه مورد نظر تامين كندوبراي رسيدن به اين هدف بايد مرتب تحت نظارت وكنترل مسئولين بهداشت قرار داشته باشد تا بتوان با آگاهي از وجود هر گونه آلاينده هاي احتمالي در آب اقدامات كنترلي لازم را اعمال نمود.

تامين آب سالم ومديريت صحيصح امور فاضلاب نقش اصلي در كاهش موارد ابتلاءبه بسياري از بيماريهاي عفوني مرتبط با آب دارد ومجموعه اقدامات بهسازي محيطوآبرساني بهداشتي وسالم وكافي 100 -40 درصد از موارد ابتلاءبه بيماريهاي واگيردارمرتبط با آب مي كاهد.

يك آب به ظاهر سالم وزلال ممكن است محتوي انواع ميكروارگانيزمهاي زنده بيماريزا وآلوده باشد وبه همين دليل بايد قبل از مصرف آب جهت شرب از سالم بودن آن مطمئن شويم .

تامين آب سالم وكافي در مناطق جنگي و شرايط اظطراري نيز از اهميت خاصي برخوردار بوده ودر اين راستا انتخاب صحيح منابع آب وبرنامه ريزي لازم جهت حفاظت منبع آب وشبكه توزيع وهمچنين اعمال روشهاي تصفيه آب تا حد لازم وانجام ضدعفوني آب به عنوان فرايند لازم الاجراي تصفيه آب از جمله ضروريات براي پيشگيري موثر از انتقال بيماريهاي مرتبط با آب وفراهم كردن شرايط نابودي عوامل بيماريزاي احتمالي موجود در آب ميباشند ودر واقع تامين آب باكدورت كمتر از يك واحد نفلومتري (NTU)  وكلر باقي مانده آزاد حداقل 05 0

ميلي گرم در ليتر جهت مصارف شرب و بهداشتي در هر شرايطي عامل موثري در تامين سلامت پرسنل تحت امر مي باشد.

 

كيفيت آب :

در بررسي كيفيت آب ،كيفيت فيزيكي وظاهري ،كيفيت شيميائي وكيفيت باكتريولوژيك آب مد نظر مي باشد.

كيفيت فيزيكي وظاهري آب:

كيفيت فيزيكي آب مربوط به خصوصياتي از آب شامل رنگ ،كدورت ،طعم ،مزه ودرجه حرارت آب  ميشود كه باحواس بينائي ،چشائي ،لامسه وبويائي قابل تشخيص هستند. در هر شرايطي رقبت مصرف كننده براي مصرف آبي بااين خصوصيات ،به تناسب افزايش مقادير رنگ ،بو،كدورت ،طعم ومزه و....كاهش مي يابد،چون مصرف كننده با حواس خود براحتي آنها را تشخيص مي دهد.

كدورت آب شاخص خوبي دركمك به  بيان كيفيت آب مصرفي  است و ميزان  پيشرفت عمل تصفيه آب را نشان مي دهد وهر چه پائين تر باشدبهتر است .حتي كمتر از يك واحد نفلو متري ،واگر بتوانيم آبي با اين خصوصيات را براي جامعه مورد نظر فراهم كنيم كيفيت خوبي از آب را تامين كرده ايم.

آب شرب بايد بي بو، و مزه آن گوارا باشد.كه البته مزه آب بدليل وجود املاح مختلف كلريد ها،نمكهاي آهن والومينيوم ومنيزيم و...مي باشد.هدايت الكتريكي وPHآب نيز از جمله خصوصيات فيزيكوشيميائي آب هستندكه به  ترتيب  نشان دهنده كل جامدات محلول واسيديته آب مي باشند.

آب تصفيه شده ويا منبع آبي كه جهت مصرف آماده شده معمولا داراي آلاينده هاي فيزيكي نمي باشدولي ممكن است در طول مدتي كه آب فوق براي مصرف درمخازن  ذخيره ميگردد داراي آلودگيهاي فيزيكي بشود ،به اينصورت كه با باز بودن درب مخازن ذخيره آب وتابش نور خورشيد داخل مخزن وهمچنين ورود آلگها وجلبكهاوگياهان آبزي از محيط به داخل منبع ذخيره آب ،شرايط براي رشد وتكثير آلگها و...با انجام فتوسنتز مهيا مي شود وممكن است بعد از مدتي در جدار مخزن ذخيره آب لايه ائي از جلبكها وآلگهاي مختلف رشد نموده ومنشاءبو وطعم وحتي رنگ وكدورت در آب شوند.

با توجه به اينكه استفاده از اينگونه مخازن براي ذخيره آب در مناطق نظامي وجنگي وبويژه عملياتي در حد گسترده مي باشد بستن كا مل درب مخازن بسيار مفيد خواهد بود ،هم از ورود ذرات معلق هوا به داخل آب جلوگيري مي شود وهم از فراهم شدن شرايط رشد آلگها مما نعت مي شود در نتيجه كيفيت فيزيكي آب نيز حفظ شده است ومشكلات مربوط به شستشو وپاك كردن لجنهاي مخزن به كمك آب سالم وپاك وضدعفوني آن را هر چند مدت يكبار نداريم.

 كيفيت شيميائي :

كيفيت شيميائي آب مربوط به حضور يونهاي عامل سختي و بويژه مجموعه كاتيونهاوآنيونهاي قابل حل در آب وسموم وتركيبات آلي وعناصر سمي وكمياب مي شود.،كه براي هر كدام از آنها در آب شرب مقادير مشخص واستاندارد مطلوب و حداكثر مجاز تعيين شده است،يكي از مهمترين وفراوانترين آنها معمولا يونهاي عامل سختي آب است كه بدن انسان در برابر آنها حساسيت زيادي ندارد وآبهاي با سختي 350 ميلي گرم در ليتر را براحتي مصرف مي كند وبراي مدت كوتاه تا سختي 500 ميلي گرم در ليتر را هم مي تواند جهت شرب مصرف كند در حاليكه آبهاي خيلي سبك براي شرب خوشمزه وگوارا نيستند وتوصيه مي شود سختي آب براي مصارف شرب بالاي 50 ميلي گرم در ليتر باشد.از جمله كاتيونها وآنيونها ي مرتبط با سختي به ترتيب اهميت كاتيونهاي منيزيم ،كلسيم ،استرانسيم ،آهن ،الومينيوم ومنگنز ومس وآنيونهاي كربنات،بيكربنات ،كلرور،سولفات وسيليكات ونيترات است كه محلول در آب هستند.

از جمله تركيبات شيميائي كه وجود آنهادر آب سلامتي انسان را تهديد مي كند سموم وتركيبات آلي است كه ممكن است از طريق زه آبهاي زمينهاي سمپاشي شده ،ورود فاضلابهاي خانگي وصنعتي ويا طي يك عمليات خرابكاري به منابع آب وارد شوند. عناصر سمي وجزئي نيز از جمله تركيبات شيميائي موجود در آب هستند كه مقادير آنها در آب بسيار جزئي است ودر شرايطي كه مجبور به استفاده از ،بطريهاي آب آماده براي تامين آب شرب نيروهاي نظامي باشيم در اين شرايط كنترل تمام عناصر جزئي هم حائز اهميت وضروريست از جمله عناصري كه حضور آنها در اينگونه آبها بايد بررسي واندازه گيري شود،عبارتند از :

بريليوم ،كادميوم كروميوم ،مس ،آهن ،منگنز،منيزيم ،جيوه ،نيكل ،سلنيوم ،استرانسيوم ،واناديوم ،روي ،فلوئور،يدوبروم.

از جمله عناصر سمي كه احتمال حضور آنها در منابع آب بدليل تصفيه ناقص وياضعيف فاضلابهاي تخليه شده به آبهاي پذيرنده وجود دارد آرسنيك ،سيانور ،سرب،جيوه وكادميوم و...مي باشد.

نيروهاي نظامي بخصوص آنهائي كه در مناطق گرمسير مستقر هستند معمولا مصرف آب شرب بالائي دارند.حال اگر همين نيروها در منطقه گرمسير حين عمليات ويا فعاليتهاي آموزشي مقدار زيادي از اب بدن خود را از طريق عرق كردن ازدست بدهند مجبور هستند وضروري است مصرف آب شرب خود راتا حد زيادي اضافه نمايند تا با جايگزين كردن آب از دست رفته بدن ،از صدمات گرمائي پيشگيري نمايند.ولي  توجه به اين نكته هم لازم است كه مصرف بالاي اب شرب به تنهائي مي تواند منجر به مسموميت شديد ومرگ ناشي از كاهش سديم از دست رفته حين عرق كردن شود،چون آب مصرفي به تنهائي با توجه به كيفيت شيميائي آن قادر به تامين املاح از دست رفته نمي باشدوتا بحال چندين مورد مرگ  بدليل مسموميت شديد  ناشي از  مصرف زياد آب وكاهش سديم در خون ورزشكاران ونيروهاي نظامي  گزارش شده است .

عدم آگاهي وتفسير غلط علائم بيماري در شرايطي كه فرد با كاهش آب وصدمات گرمائي مواجه شده است مي تواند منجربه تامين وجايگزين كردن آب تا حد زياد ومصيبت بار بدون تامين نمك ويا سديم جايگزين  براي بيمار شده وسبب مرگ او گردد.در حاليكه با پيش بيني مصرف كافي قرصهاي نمك مي توان براحتي از اين مشكل پيشگيري كرد.

معمولا در بين منابع آبي كه براي تامين مصارف شرب وبهداشتي حتي در مراكز ومناطق نظامي انتخاب مي شود كمتر با مشكلاتي ناشي از كيفيت شيميائي آب مواجه مي شويم وغالبا املاح آب در حد قابل قبولي هستند ولي اعمال كنترلهاي لازم جهت اطمينان از سلامت كيفيت شيميائي آب هم در هر شرايطي ضرورت دارد.

كيفيت باكتريولوژيك :

در مبحث بررسي بهداشت آب بررسي كيفيت باكتريولوژيك از اهميت خاصي برخوردار مي باشد تا حدي كه وقتي سخن از بهداشت آب مي شود بيشتر بيماريهائي  كه از طريق ميكرارگانيزمهاي مختلف توسط آب قابل انتقال وانتشار هستند تداعي مي شود.

يك آب به ظاهر سالم وزلال ممكن است به انواع ميكرارگانيزمهاي بيماريزاي زنده آلوده باشد وبه همين دليل در هر شرايطي لازم است ما قبل از مصرف  ابتدا از سلامتي آب وعدم حضور ميكرارگانيزمها مطمئن شويم.زيرا حضور آلاينده هاي بيولوژيك بخصوص ميكرارگانيزمهاي بيماريزا در آب شرب مي تواند منجر به بروز اپيدمي وشيوع بيماريهاي مختلف شده وسبب خسارات جبران ناپذيري بشود .علائم يك اپيدمي قابل انتقال از طريق آب ،شيوع يكنواخت در سطح كل جامعه ودر بين تمام گروههاي سني وجنسي وطبقاتي همراه با ديسانتري وگاستروآنتريت حاد ودلپيچه مي باشد.

هنگام بررسي ومطالعه يك مورد شيوع بيماري انتقال يافته از طريق آب يا غذاي آلفوده جمع آوري اطلاعاتي از قبيل علت ،يافته هاي آزمايشگاهي ،نحوه انتقال ،ميزان شيوع ،تاريخ ،متوسط طول زماني درمان ،طول مدت بيماري ، توزيع سني وجنسي ومرگ ومير ،حملات مجدد، تشخيص نهائي پزشكان و...جهت پيشگيري وكنترل بيماريها ضروري است.

بسياري از اپيدميهاي بيماريها ،از طريق افزايش ناگهاني بار آلودگي ميكروبي در شبكه توزيع آب شايع مي شوند وموارد زيادي تا بحال در سطح جهان گزارش شده است در حاليكه با وجود نظارت مستمر وكنترل دقيق كيفيت باكتريولوژيك آب مي توان از بروز اين حوادث براحتي پيشگيري نمود.بويژه اين نظارت وكنترل در مناطق جنگي ونظامي كه همواره مي تواند هدف ومورد تهديد ستون پنجم و دشمن باشد از اهميت زيادي بر خوردار است

 

بيماريهاي قابل انتقال از طريق آب

متداولترين بيماريهاي مرتبط با آب كه تا بحال گزارش شده اند وبعضي از آنها در عملياتهاي خرابكاري نيزقابل  مصرف هستند وموارد متعددي تا بحال گزارش شده است به شرح زير مي باشد:

كلرآ

تيفوئيد و پاراتيفوئيد(حصبه و شبه‎حصبه)

ديسانتريها

اسهال و ناراحتيهاي معدي روده‎اي

دومين ليست بيماريهايي كه بالقوه مرتبط با آب هستند عبارتند از:

هپاتيت عفوني                                         آسكاريازيس

تولارميا                                                آنكيلوستوميازيس

دراكونتيازيس                                         شيستوزوميازيس(بيلارزيا)

عفونتهاي چشم، گوش، بيني و گلو                سيانوزيس نيتراتي(مت هموگلوبين)

منشأ آلودگي و بيماريهاي ذكرشده ضرورتاً آب نيست و به معني قابل انتقال از طريق آب است. و آب ضرورتاُ حتي در تمام شرايط مسئول نيست.

كلرآ:

مهمترين بيماري قابل انتقال از طريق آب است كه منجر به مرگ و مير بالا طي مدت كوتاهي (كمتر از پنج روز) مي‎شود اين بيماري در بيست سال اخير در كشورهاي توسعه‎يافته تا حد زيادي كنترل و محدود شده است ودر حال حاضر در كشورهاي هند،چين،پاكستان،بنگلادش وامريكا بصورت آندميك بوده وعلي رغم اينكه بيماري وبا در آسيا تا حدي كنترل شده است ولي هنوز احتمال خطر وجود دارد وبروز اپيدمي وبا در اين كشورها بيشتر است وغالبا موارد شيوع كلرآ را در مناطقي داريم كه يا تصفيه فاضلاب انجام نمي شود وياخيلي ضعيف انجام مي گيرد .تصفيه آب شرب وتصفيه فاضلاب نقش موثري در پيشگيري از بيماري وبا دارد.

باكتري ويبريو كلراعامل بيماري وبا بين 15-5 روز مي تواند در آبهاي سطحي زنده بماند وآبهائي كه به اين باكتري آلوده شده اند وهمچنين مواد غذائي آلوده به مدفوع از جمله مهمترين عوامل انتشار وباي آندميك مي باشد.

انتروكسين ويبريو كلرا سبب از دست دادن 20 ليتر از مايعات بدن در مدت كوتاهي ميشود.وبهترين روش درمان آن جايگزين كردن مايعات از دست رفته در اولين فرصت ممكن وتجويز آنتي بيوتيك هاي استرپتومايسين وتتراسايكلين است كه در مدت كوتاهي موثر واقع مي شود.ولي همين آنتي بيوتيكها بدون جايگزين كردن آب از دست رفته مفيد نخواهند بود از طرفي افراد آلوده به وبا ناقليني هستند كه براحتي مي توانند موجب انتشار بيشتر آلودگي شوند لذا جداسازي وكنترل آنها در مهار اپيدمي بيماري وبا بسيار موثر است

تب تيفوئيد:

تب تيفوئيد طي قرن اخير با گزارش ميليونها مورد در آغاز قرن در سطح جهان ،يكي از جدي ترين بيماريها بوده است .باكتري سالمونلا تيفي عامل اين بيماري است واز طريق آب وغذا قابل  انتقال است ولي غالب اپيدميهاي اصلي مربوط به اين بيماري از طريق آلودگي آب در شبكه توزيع اتفاق مي افتد.البته خوردن شير وبستني آلوده وخريدن مواد غذائي آلوده از كيوسكهاي كنار خيابان بويژه در فصل تابستان هم از جمله عوامل موثر در شيوع اين بيماري بويژه بين كودكان مي باشنددر حاليكه رعايت بهداشت مواد غذائي در چنين شرايطي در كاهش موارد ابتلا بسيار موثر است.

پيشرفت اقدامات بهسازي محيط ،تصفيه آب وكنترل ونظارت بر شبكه توزيع آب وهمچنين واكسيناسيون كودكان تا حد زيادي از مرگ ومير اين بيماري تا حد يك نفر در ده هزار نفر كاسته است وتعداد آنها مرتب ر وبه كاهش است افرادآلوده به سالمونلا تيفي بعد از مدت كوتاهي دچار تب وبيماريهاي معده وروده اي  مي شوند.اين باكتري در مدفوع بيماران وحاملين سالم ديده مي شوند.وبا كمك ازمايش مدفوع وخون ويا كشت ادرار قابل تشخيص وشناسائي است.باكتري سالمونلا تيفي در رنج دمائي 46 -4 درجه زنده مي مانند.ودر دماي 56 درجه بعد از 20 دقيقه نابود مي شوند.اين باكتري در آبهاي سطحي يك روز تا دو ماه زنده مي مانندودر آب وخاك براي هفته ها يا ماهها مي توانند زنده بمانند وبا يخ زدن از بين نمي روند.

تب پارا تيفوئيد هم كه باكتري سالمونلا پاراتيفي عامل ان است از جهت پخش ،علائم كلينيكي ،تشخيص،درمان وپيشگيري شبيه به تب تيفوئيد مي باشد.

ديسانتري ،اسهال ،ناراحتيهاي معدي وروده اي:

بعد از تب تيفوئيد ،انتقال عفونت معده روده اي،ديسانتري باسيلي ،وديسانتري آميبي از طريق مصرف آب آلوده قابل توجه هستند.ودر مناطق گرمسيري معمولا اين موارد از نظر تعداد بيشتر از تب تيفوئيد هستند.اپيدميهاي تب تيفوئيد معمولا همراه شيوع بيماريهاي گاستروآنتريت ،سالمونلازيس ويعضي مواقع شيگلوزيس مي باشند. مگسهاي خانگي هم در بروز وانتشار اين بيماري نقش دارند.

 پروتوزئرهاي بيماريزا:

يك عامل بالقوه بيماريهاي مرتبط با اب ارگاتنيزمهاي پروتوزئر است .از جمله پروتوزئر هاي بيماريزا مي توانيم آنتوموبا هيستوليتيكا عامل ديسانتري آميبي و ،ژيارديا لامبليا را نام ببريم .اين ارگانيزمها تا بحال علت تعداد زيادي از موارد شيوع گاستروآنتريت بوده اند.وفاضلاب آلوده به اين ارگانيزمها سبب انتقال تخمها وكيستهاي انگلهاي پروتوزئرهاوكرمها(كرم كدو ،كرمهاي پهن و..)داخل منابع تامين آب خام مي شوند ودر اين  شرايط ترك عمليات تصفيه آب واستفاده از فرايند ضد عفوني به تنهائي ،كافي نبوده وخطر آلودگي آب مصرفي را  زياد مي كند.

اسهال مسافرين :

عامل بروز اين بيماري باكتري اشرشياكلي و بعضي موارد شيگلا مي باشد وانتقال آن از طريق آب آلوده امكان پذير است .

ژيارديازيس:

اين بيماري غالبا در بين افرادي اتفاق مي افتد كه از منابع آبهاي سطحي آلوده براي مقاصد شرب خود استفاده مي كنند. كيست ژيارديا مقاوم به كلر بوده وخيلي از موارد شيوع آن مربوط به استفاده از آبهائي بوده است كه از فرايند كلرزني به عنوان فرايند اصلي تصفيه آب استفاده شده است .چون ضدعفوني به تنهائي براي حذف ژيارديا كافي نيست .

ژيارديا لامبليا به عنوان يك پروتوزئر فلاژله دار است ودر مدفوع انسان وحيوانات (به فرم كيست )به تعداد زياد يافت مي شود. 10 عدد ويا شايد كمتر،كيست زنده در آب شرب ،در واقع يك دز آلوده كننده يراي انسان محسوب مي شود .كيستهاي موجود در مدفوع بالغ بر 1000000  عدد در هر گرم مدفوع است ومي تواند ماهها در آب  شرب زنده بماند وحتي تا دماي 80 درجه را تحمل كند.آبهائي آلوده اي كه فرايندهاي تصفيه متداول شامل ته نشيني وفيلتراسيون  وضدعفوني راطي كرده اند فاقد كيست ژيارديا مي باشند.

بيماري ژيارديازيس در بسياري از موارد  در ارتباط با مصرف  آب شرب تصفيه نشده در مناطق خشك وبياباني مي باشد.موشهاي آبي وسگهاي آبي جزء ناقلين اصلي ژيارديا هستند كه ممكن است ومي توانند سلولها يا كيستهاي زنده را به منابع تامين آب منتقل كنند. در كل تمام آبهاي برداشت شده از رودخانه هاوجويبارها بويژه در مسافرتها واردوهاي رزمي وفعاليتهاي نظامي ،ابتدا بايد فيلتر شده وسپس با كمك كلر ويا ساير روشهاي ديگر مثل جوشاندن ويا يدزني و... ضدعفوني شوندوبعد به مصرف شرب برسندالبته در شرايط خاص جوشاندن روش مطمئني براي حذف ميكرارگانيزمهاي آب وتامين آب سالم مي باشد ونسبت به ساير روشهاي ديگر ترجيح دارد.

اندازه كيست ژيارديا بين 19 -8 ميكرومتر مي باشد.روش مطمئني براي كنترل ژيارديا در آب در دسترس  نبوده وآزمايشات به سختي قادر به بازيافت وتشخيص ژيارديا هستند.  

كريپتوسپوريديوزيس:

بارانهاي بهاري وآبهاي سطحي با ورود به منابع تامين آب شرايط آلودگي آب به كريپتوسپوريديوم را فراهم مي كنند.اين ميكرارگانيزم 14 برابر بيشتر از ژيارديا در مقابل اثرات كلر مقاوم است و ته نشيني و فيلتراسيون جزء روشهاي اصلي و واقعي حذف آنها مي باشد.

آميبيازيس:

آنتاموباهيستوليتيكا مهمترين عامل آميبيازيس بوده ويك پروتوزئر بيماريزا است كه ابتدا از طريق آب آلوده ويا مصرف غذاي آلوده ،به انسان منتقل مي شود.اين بيماري در مناطقي كه تصفيه فاضلاب بخوبي انجام مي شود بسيار كم وبندرت بروز ميكند.تصفيه ناكافي ونامطلوب فاضلاب واستفاده از آبهاي سطحي تصفيه نشده وآلوده جهت شرب ،معمولا مهمترين دلايل بروز موارد بيماري آميبيازيس مي باشد.عامل آميبيازيس بوسيله فيلتراسيون معمولي ونرمال  وسپس كلرزني حذف مي شود ،اما بوسيله كلرزني معمولي تنها ،نابود نمي شود

گاستروآنتريت :

شيوع گاستروآنتريتهاي قابل انتقال از طريق آب ،اغلب غير قابل تشخيص بوده وشناسائي آنها به سختي ممكن است واپيدميهاي آن 2 - 1 هفته طول مي كشد.

 عفونتهاي ويروسي:.

در بين عفونتهاي ويروسي عفونت هپاتيت A وپوليو ميليت حائز اهميت بوده وهنوز روش سريعي براي شناخت آنها يافت نشده است و روشهاي ممبران فيلتر(MF ) ومحتملترين تعدادباكتريها (MPN)كه براي شناسائي باكتريهاي شاخص آلودگي آب يعني كليفرمهاي مدفوعي (اشرشياكلي )امروزه كاربرد دارند ،بهترين روش ارزيابي براي بررسي حضور ويروسها مي باشند.ودر صورتي كه نتيحه آزمايشهاي انجام شده به روشهاي مذكور مثبت باشد احتمال حضور ويروسها نيز وجود دارد.

كلريناسيون آبهاي تصفيه شده با زمان ماند حداقل 30 دقيقه وبا كلر باقي مانده حداقل 5 0 ميلي گرم در ليتر مي تواند سبب نابودي وغير فعال نمودن ويروسها شود.يد زني ،برم زني وازن زني.هم در غير فعال كردن ويروسها موثرند.

ارگانيزم شاخص :

طي 30 سال گذشته تا بحال  بهترين ارگانيزم شاخص براي تعيين احتمال آلودگي آب ،باكتريهاي گروه كليفرم بوده اند كه در بين آنها شاخص اصلي آلودگي آب ،باكتري اشرشياكلي مي باشد. تعداد زيادي در روده انسان وجود دارند ودر حالت معمولي بيماريزا نيستند.تست كليفرم يك تست مطمئني است كه احتمال آلودگي آب به مدفوع وبه دنبال آن حضور عوامل بيماريزا در آب را نشان مي دهد.

علل شيوع بيماريهاي مرتبط باآب :

با بررسي انجام شده در خصوص علل شيوع اپيدميهائي كه از طريق آب طي سالهاي اخير در جهان بويژه كشورهاي آسيائي وامريكا اتفاق افتاده ،مهمترين علل شيوع بيماريهاي مرتبط با آب به شرح زير تقسيم بندي مي شوند:

الف)عدم وجود شبكه جمع آوري  وتصفيه خانه فاضلاب ويا ضعف تصفيه فاضلاب

ب)عدم تصفيه آب شرب مصرفي وياضعف در تصفيه آب

ج)آلودگي ثانويه آب در شبكه توزيع از طريق نشت فاضلاب به داخل آنها

د)عدم وجود كلر باقي مانده كافي در شبكه توزيع آب

ه)تغييرات ناگهاني كيفيت آب اوليه بخصوص كيفيت باكتريولوژيك آن

و)عدم وجود نظارت لازم ومستمروكافي بركيفيت آب مصرفي

ز)عدم حفاظت كافي از منابع تامين آب وشبكه توزيع آب

ح)عدم انجام اقدامات بهسازي ضروري براي جلوگيري از آلودگي آب در منابع وشبكه توزيع آب

 

روشهاي پيشگيري موثر از شيوع بيماريهاي مرتبط با آب :

الف )بايد آب مصرفي ضرورتا در هر شرايطي قبل از مصرف ضدعفوني شود ودر صورتيكه آب آلودگي ميكربي داشته باشد ،نيازمند تصفيه وضدعفوني موثر است.

ب)منبع تامين آب با انجام اقدامات بهسازي مناسب بنحوي كه از آلودگي آب جلوگيري كند حفاظت شود.

ج)تصفيه هاي لازم براي آب با توجه به كيفيت اوليه آب خام انجام شود.

د)اقدامات لازم براي پيشگيري از آلودگي آب در شبكه توزيع (بصورت لوله كشي -بصورت تانكري و...)به منظور حفاظت مطمئن شبكه ،پيش بيني شود.

ه)نظارت وكنترل دائم بر كيفيت آب مصرفي اعمال شود.انجام اينگونه اقدامات حفاظتي بويژه در تامين آب مراكز نظامي از اهميت بيشتري برخوردار است ،زيرا در جنگها وتخاصمات يكي از روشهائي كه ممكن است توسط دشمن بر عليه نيروهاي خودي  استفاده شود ،حملات بيولوژيك است ويكي از منابعي كه مي تواند هدف خوبي براي دشمن باشد منابع آب شرب وشبكه توزيع آب است .معمولا اينگونه حملات مخفيانه وبصورت عمليات خرابكاري انجام مي شود وجامعه ائي كه هدف اين حمله قرار مي گيرد،قادر به تشخيص اينگونه حملات نيست وچه بسا هرگز كشف نشوند .حتي دشمن براي حفاظت عوامل بيماريزا در مقابل كلر ،با افزودن مواد شيميائي وبكارگيري ساير روشها ،ابتدا كلر باقي مانده آب را خنثي كرده وبعد منابع وشبكه توزيع آب را آلوده مي كند. اينگونه عمليات خرابكاري بزرگترين خطر تهديد كننده چاهها و مخازن  وشبكه توزيع آب شرب مي باشد كه طي آن عامل بيماريزا مستقيم به داخل آب تزريق مي شود.با توجه به مطالب فوق حفاظت كامل وهمه جانبه آب از منبع توليد ومحل برداشت اصلي تا محل مصرف وپوشاندن درب مخازن آب وجلوگيري از توقف آب در مناطقي از شبكه كه در انتهاي خط قرار دارند.وهمچنين نظارت وكنترل مستمر بر كيفيت آب جزء ضروريات مي باشدتا بتوانيم از هرگونه اپيدمي احتمالي بطور موفقي پيشگيري كنيم.حتي وجود لوله كشي آب هيچگاه دليل بر سالم بودن آب نيست چون ممكن است نشت فاضلاب به داخل آب لوله كشي شده در بين مسير انتقال،سبب آلودگي آب شود.به همين دليل موارد زيادي تا بحال گزارش شده كه حتي داخل شهرها در كشورهاي در حال توسعه آبهاي لوله كشي نشده كلرزني شده ، سالمتر از آبهاي لوله كشي شده كلرزني شده بوده اند.

آب مورد استفاده جهت مصارف بهداشتي وشستشو هم بايد سالم وعاري از عوامل بيماريزا باشد تا از شيوع بيماريهاي قابل انتقال از طريق آب پيشگيري شود.تحقيقات انجام شده در اين زمينه ثابت كرده اند كه بسياري از مردم با شستن دست وروي خود در آبهاي آلوده به انواع باكتريها وانگلهاي مدفوعي آلوده شده اندودر اين خصوص هم نظاميان مستثني نمي باشند.

نتيجه اينكه مسئولين موظف به تامين آب شرب سالم وكافي تحت نظارت وبا تاييد مسولين بهداشتي ،براي نيروهاي تحت امر خود هستند ودر قبال آن مسئوليت مصرف كنندگان ونيروها هم بسيار مهم بوده واستفاده صحيح وبهينه از آب وجلوگيري از هدر رفتن واسراف آب مي باشد.

 

منابع آب در دسترس و اولويت بندي انتخاب آنها

شناسائي و انتخاب دقيق منابع آب نقش بسيار مهم وموثري در كاهش بروز مشكلات وبيماريهاي مرتبط با آب دارد.هواره آبي كه از كيفيت سالمتري برخوردار بوده وتامين آن براي مصرف كننده باهزينه كمتري امكانپذير باشد نسبت به ساير منابع آب  اولويت دارد. البته بررسي دقيق شرايطي كه در آن قرار گرفته ايم با توجه به مسئله كمبت وكيفيت آب وهزينه تمام شده به ازاي هر ليتر آب بسيار ضروري مي باشد.اولويت بندي انواع مختلف منابع آب به شرح زير مي باشد.

1-اولويت اول بامنابع آبهاي زيرزميني است كه باگذشتن از لايه هاي زمين كمترين آلودگي را باخود دارند.غالبا با انجام فرايند ضدعفوني (كلرزني )داراي كيفيت مطلوب براي شرب مي شوند.منابع آبهاي زيرزميني شامل آب چشمه ها ،قناتهاوچاههاي آب ميشوند.ودر بسياري از مراكز نظامي ممكن است اينگونه منابع آب در دسترس باشد و براي استفاده مطلوب از آنها انجام اقدامات بهسازي چاهها ، ،قنوات ويا چشمه ها ضروري است .

از جمله مهمترين اين اقدامات بهسازي براي چاهها وقناتها وچشمه ها عبارتنداز:

- بازديدبهداشتي اطراف منبع آب واطمينان از عدم وجود آلودگي در بالادست منبع آب

-ايجاد سكوي بتني سر چاه وايجاد نهرهاي زهكش اطراف منابع آب جهت جلوگيري از ورود آبهاي سطحي وهدايت آن به مسيرهاي ديگر

-،بستن درب چاه ومحفظه خروجي آب واشتفاده از لوله براي هدايت آب ازمظهر قنات وچشمه به بيرون، بگونه اي كه امكان دسترسي سايرين اعم از انسانهاو حيوانات به داخل چاه ،قنات و،چشمه بهسازي شده نباشد.

-،جلوگيري از تابش نور خورشيد به داخل مخزن آب چشمه و.نرده گذاري وحفاظ بندي اطراف چشمه ومظهر قنات به شعاع 50 متر براي جلوگيري از دسترسي حيوانات به آنها وپيش بيني محل خاصي براي آبخوري حيوانات در جائي كه ضرورت دارد.

- انجام كلرزني آب قبل از مصرف

2- اولويت دوم انتخاب منابع آب در دسترس، آبهاي سطحي رودخانه ها ودرياچه هاي آب شيرين است كه علاوه بر ضد عفوني نيازمند تصفيه متداول شامل فلوكولاسيون ، اختلاط سريع ،ته نشيني وفيلتراسيون مي باشدونسبت به اولويت اول هزينه هاي بيشتري لازم دارد.

3- اولويت سوم استفاده از منابع آب شور در صورت نبودن آبهاي زيرزميني وسطحي مي باشد.در اين خصوص هزينه تامين آب بسيار بالاست.

البته در بعضي شرايط بنا به ضرورت وبه علت نبودن منابع آب مناسب ممكن است مجبور به استفاده از آب باران براي تامين آب شرب شويد ،معمولا در چنين مناطقي آب باران را در آب انبارها ئي جمع آوري مي كنندواكثرا آب آنهاآلوده وغير قابل شرب مي باشد.لازم است در چنين شرايطي براي مصرف شرب ابتدا آب را با صاف كردن از وجود هر گونه ذرات معلق پاك كنيد وپس از جوشاندن وضدعفوني مصرف نمائيد.

با توجه به سرانه مصرف حداكثر 20 ليتر براي شرب وتهيه غذا ،به ازاي هر نفر در روز در  شرايط كم آبي وسخت مي توان آب شرب مورد نياز را بصورت بطريهاي بسته بندي شده كه در كارخانه هاي مطمئني پر شده اند تامين كرد وبراي ساير مصارف بهداشتي ونظافت وشستشو از منابع آب موجود در منطقه كه كيفيت ميكروبي وفيزيكي خوبي دارد استفاده نمودودر واقع استفاده از دو سيستم جدا در صورتي كه از نظر اقتصادي مقرون به صرفه وبا توجه به شرايط امكان پذير وقابل توجيح باشد.براي نيروهاي نظامي مستقر در يك اردوگاه ويا مقر نظامي تامين حداقل 80 - 60 ليتر آب در روز براي هرنفرجهت مصارف شرب وبهداشتي و..ضروري است .

4- يكي ديگر از اولويتهائي كه ممكن است در بعضي شرايط مجبور به استفاده از آن شويم آب كردن يخها براي تامين آب مصرفي مي باشد كه احتمالا در دسترس هستند.در اين صورت هم لازم است آب حاصل از ذوب يخهارا ابتدا جوشانده وبعد از ضدعفوني كردن مصرف كرد.

روشهاي ضد عفوني آب شرب :

ضدغفوني آب شرب قبل از مصرف ،فرايندلازم الاجراي تصفيه آب است .

روشهاي مختلفي با توجه به امكانات موجود ،جهت ضدعفوني آب شرب كاربرد دارند كه تعدادي از آنها را به شرح زيرمعرفي مي شوند:

الف)كلرزني:

كلر ومشتقات آن شامل گازكلر ،دي اكسيدكلر،هيپوكلريت كلسيم بصورت پودر- گرانول وقرصهاي كلروكلرآمينها، در حد گسترده اي جهت ضدعفوني آب مورد استفاده قرار مي گيرند.كلرزني روش ساده وآسان وكم خطر وبسيار موثر در از بين بردن ميكرارگانيزمها و در دسترس وارزان مي باشد كه باقي مانده قابل اندازه گيري جهت نابودي آلودگيهاي ثانويه احتمالي در آب داردكه به آساني در آب قابل اندازه گيري است.

ب)استفاده از اشعه اولترا ويوله :

استفاده از اشعه ماوراي بنفش براي ضدعفوني آب شرب  در حال حاضر نسبت به كلرزني روشي گران محسوب مي شود.در اين روش ميكرارگانيزمها در برابر تابش اشعه ماوراي بنفش توليد شده توسط لامپهاي اولتراويوله، قرارمي گيرند ونابود مي شوند.باقي مانده جهت از بين بردن آلودگيهاي ثانويه احتمالي در آب نداردوهنگامي كه از اين روش استفاده شود نيازي به استفاده از كلرزني نمي باشد 

كاربرد اشعه ماوراي بنفش براي محيط زيست ضرري ندارد.در مواردي كه از سلامت شبكه آبرساني مطمئن باشيم  وفاصله محل مصرف تا محل اشعه زني به آب  زياد نباشد مي توانيم از اين روش استفاده كنيم .

ج)جوشاندن :

احتمالا اولين روش گندزدائي  وسالم سازي آب شرب بوده است ودر شرايط خاص كه امكانات در دسترس نمي باشد روش مطمئني جهت سالم سازي آب است .جوشاندن آب براي مدت 20 - 5 دقيقه بسته به اينكه در چه ارتفاعي از سطح دريا قرار داشته باشيم جهت گندزدائي و سالم سازي آب انجام مي شود.در مسافرتها واردوهاي رزمي ومواردي كه در منطقه ائي غريب هستيد واطمينان كافي در خصوص سلامتي كامل آب شرب نداريم ويا با قطع آب مواجه مي شويد بكار گرفته مي شود.حتي وقتي كه مجبور به استفاده از آب باران براي مصرف  شرب شويد بايد ابتدا آب راجوشانده وبعد مصرف نمائيد.

د)يد زني:

بكارگيري نمكهاي يد جهت ضدعفوني آب شرب ،روشي انتخابي براي پيشگيري از كاهش يد در بيشتر مناطق روستائي مي باشد.در صورت كاربرد يد ،لازم است قبل وشش ماه بعد  از  يدزني آب ،هورمونهاي مرتبط با تيروئيد در خون وادرار اندازه گير ي وبررسي گردد.تا بحال يدزني جهت كاهش بيماري گواتر از 69% تا 25% موثر بوده است .

يد عنصر كم كحلول در آب است وهيپويدات پتاسيم بيشتر از ساير نمكهاي يد در آب محلول بوده وبه همين دليل كاربرد بيشتري داشته است .

مقدار يد باقي مانده در آب جهت ضدعفوني موثر 1 ميلي گرم در ليتر مي باشد.در صورتي كه يد در حد گسترده اي جهت ضدعفوني آب كاربرد داشته باشد،اثرات منفي فيزيولوژيكي روي فعاليت غده تيروئيد

خواهد داشت وضمنا هزينه آن هم بالاست وكنترل ونظارت دائمي نياز دارد وكمتر توصيه مي شود وبا توجه به اينكه بطور طبيعي مقادير آن در منابع آب بسيار كم است ووجود يددر آب شرب به عنوان عناصر جزئي ضرورتي ندارد وبه همين دليل، استانداردي براي آن ارائه نشده است.

ه)ازن زني:ازن اكسيدكننده قوي است كه در تصفيه آب جهت ضدعفوني وكنترل رنگ ومزه وبو بكارمي رود.هزينه تهيه وتوليد آن بالا بوده وباقي مانده قابل اندازه گيري در آب نداردتا بتواندآلودگيهاي ثانويه رانابود كند.

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و یکم بهمن 1388ساعت 16:21  توسط سامان کیان پور  |